Ayaklarınızın altında, farkında olmadan üzerinde yürüdüğünüz devasa bir ağ olduğunu biliyor muydunuz Tek bir çay kaşığı büyüklüğündeki toprakta bile 10 metreyi bulan bu ağın tüm uzunluğunu topladığınızda ortaya çıkan rakam, Dünya ile Güneş arasındaki mesafenin bir milyar katını aşıyor.

Bilim insanları, mikorizal mantar ağlarının küresel haritasını ilk kez çıkardı ve tablonun büyüklüğü beklentilerin çok ötesine geçti. Bu ağları oluşturan yapılar, “hif” adı verilen mikroskobik iplikçikler. Dallanan bu iplikçikler besin transferinden mantarın büyümesine kadar pek çok hayati işlevi üstleniyor. Bitkilerin yüzde 70’i bu yapılarla ortaklık kuruyor; mantarlar azot, fosfor ve su sağlarken bitkilerden karbon alıyor. Bu ilişki sayesinde bir bitkinin besin arama alanı 100 katına çıkabiliyor, fosfor ihtiyacının yüzde 80’i mantar ağı tarafından karşılanabiliyor.

Toprağın altında ne kadar karbon var?

Sistemi anlamak için 16 binden fazla toprak örneği analiz edildi. Çölden tundraya, ormandan meraya uzanan geniş bir örneklem tarandı; incelenmesi güç bölgeler için yapay zeka modelleri devreye girdi. Hollanda’daki AMOLF laboratuvarında 300 binden fazla canlı hif robotik görüntüleme yöntemiyle incelenerek model kalibre edildi.

Sonuçlara göre yer altı mantar kütlesi yaklaşık 300 megaton karbon ağırlığında. Bu, dünya üzerindeki tüm insanların toplam ağırlığının 4 ila 6 katına denk geliyor. Daha da çarpıcı olansa iklim boyutu. Bu ağlar her yıl yaklaşık 4 milyar ton karbondioksit eşdeğeri gazı atmosferden çekip yer altına hapsediyor. Küresel fosil yakıt emisyonlarının yüzde 11’i, görünmez bir biyolojik filtre tarafından dengeleniyor.

Veriler “Yeraltı Atlası” adlı dijital bir araca dönüştürüldü. Hükümetler ve çevre politikası yapıcıları bu haritayı indirerek kendi bölgelerindeki yer altı biyoçeşitlilik yoğunluğunu ve toprak sağlığını takip edebilecek.

Tarım bu ağı çökertebilir

Bütün bu işlev ve büyüklüğe karşın sistemin kırılgan olduğu belirtiliyor. Yoğun tarım yapılan arazilerdeki mantar yoğunluğu, el değmemiş alanlara kıyasla neredeyse yarıya iniyor. Küresel mantar kütlesinin yüzde 40’ını barındıran doğal otlaklar ve meralar, ormanlara göre dört kat daha hızlı tarım arazisine dönüştürülüyor.

Biyologlar uzun süredir iklim ve doğa koruma planlarında mantarların göz ardı edildiğini söylüyor. Yüz milyonlarca yıldır karasal yaşamı ayakta tutan bu sistem, artık hem haritasına hem de korunma planına kavuşmayı bekliyor.