İngiltere’nin 1973’te katıldığı Avrupa Birliği’nden (o zamanki adıyla Avrupa Ekonomik Topluluğu’ndan) ayrılma kararı aldığı referandumun üzerinden tam 10 yıl geçti.

Brexit olarak anılan referandum 23 Haziran 2016’da yapıldı.

AB’den 31 Ocak 2020’de resmen ayrılan İngiltere, 11 aylık bir geçiş sürecinin ardından 1 Ocak 2021 itibarıyla birlik ile kalıcı ve siyasi ortaklık dönemine geçti.

İngiltere’nin Brexit sonrası ikili ilişkilerini en fazla artırdığı ülkelerden biri de Türkiye oldu.

Türkiye’nin AB’ye üyelik sürecinin de resmen askıya alındığı ve müzakerelerde yeni bir faslın açılmadığı bu dönemde iki ülke de ilişkilerini geliştirme yolunda önemli adımlar attı.

Bu adımların sonuncusu Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın Nisan ayında yaptığı Londra gezisi sırasında, Bakan Fidan ve İngiliz mevkidaşı Yvette Cooper’ın Stratejik Ortaklık Çerçeve Belgesi’ni imzalaması oldu.

Belge, Türkiye ve İngiltere arasındaki mevcut stratejik ortaklığın daha da pekiştirilmesini, yakın diyalog ile güçlenen işbirliğinin kapsamının genişletilmesini amaçlıyor.

İki ülkenin Brexit sonrası gelişen ilişkilerinde en önemli başlıklar ise savunma sanayiindeki yakın işbirliği ile müzakereleri devam eden Genişletilmiş Serbest Ticaret Anlaşması müzakereleri.

2020’de Serbest Ticaret Anlaşması imzalandı

Brexit kararı sonrası Türkiye ve İngiltere yetkilileri, ikili ilişkilerin olumsuz etkilenmemesi için stratejik ortaklığın ve ticaretin kesintisiz süreceğini vurguladı.

İki ülke 29 Aralık 2020’de Serbest Ticaret Anlaşması (STA) imzaladı.

1 Ocak 2021 itibarıyla yürürlüğe giren anlaşmanın temel hedefi, İngiltere’nin AB’den ayrılması sonucu Türkiye ile olan Gümrük Birliği ilişkisinin sona ermesinin yaratacağı olumsuz ekonomik etkileri ortadan kaldırmaktı.

Anlaşmayla tüm sanayi ürünlerinde gümrük vergileri sıfırlandı ve Gümrük Birliği dönemindeki vergisiz ticaret hakkı korundu.

Türkiye ve İngiltere, özellikle iki ülke ticareti için hayati öneme sahip olan otomotiv, beyaz eşya, imalat, demir-çelik ve tekstil sektörlerindeki yerleşik tedarik zincirlerinin kesintiye uğramamasını garanti altına aldı.

Gümrük Birliği döneminde kullanılan “A.TR Dolaşım Belgesi” geçerliliğini yitirdi ve bunun yerine, ürünlerin tercihli (sıfır) vergiden yararlanabilmesi için anlaşmada belirlenen menşe kriterlerini sağlaması ve menşe beyanı yapılması şartı getirildi.

Tarım ve işlenmiş tarım ürünlerinde, mevcut ticaret hacmi dikkate alındı ve karşılıklı tarife kontenjanları (kotalar) ve vergi muafiyetleri ölçeklendirilerek anlaşmaya dahil edildi.

Türkiye ve İngiltere Ticaret Bakanlıkları ile Türkiye İhracatçılar Meclisi’nin (TİM) verilerine göre, iki ülke arasında 2021’de 17,5 milyar dolar olan yıllık ticaret hacmi, 2025’te 37 milyar doları aştı.

Geçen yıl Türkiye’nin İngiltere’ye ihracatı 23 milyar doları, ithalatı ise 14 milyar doları geçti.

İngiltere, Almanya ve ABD’den sonra Türkiye’nin en çok ihracat yaptığı üçüncü ülke.

Türkiye de İngiltere’nin en büyük 18’inci ticaret ortağı konumunda.

Genişletilmiş Serbest Ticaret Anlaşması neden önemli?

Türkiye ve İngiltere arasında Genişletilmiş (Güncellenmiş) Serbest Ticaret Anlaşması (STA) imzalanması için de müzakereler sürüyor.

Bunun en önemli nedeni, mevcut STA’nın sadece mal ticaretini yani sanayi ürünlerini kapsaması.

İki ülke yetkilileri de mevcut anlaşmanın dijitalleşen modern dünya ekonomisinin ihtiyaçlarına cevap veremediğinin farkında.

Hizmet sektörünün kapsam dışı olması, dijital ticaretin önündeki bürokratik engellerin kaldırılması gereği, tarım ürünlerindeki tüm kotalar ve sınırlamaların kaldırılması ihtiyacı ile iş insanlarına vize kolaylığı sağlanmasının önemi; iki ülkenin mevcut STA’yı mümkün olan en kısa sürede güncelleyip genişletmek istemesinin en önemli nedenleri.

Türkiye ve İngiltere bu anlaşma sonrası mevcut 30 milyar dolarlık hacmini kısa sürede 70 milyar dolara çıkarmayı hedefliyor.

Müzakerelerde dördüncü tur görüşmeler Şubat ayında Londra’da yapıldı. Görüşmelerin oldukça verimli geçtiği açıklandı.

Beşinci tur görüşmelerin bu yaz yapılması, yıl içinde müzakerelerin tamamlanması ve güncellenmiş STA’nın yürürlüğe girmesi umuluyor.

Savunma sanayinde artan işbirliği ve stratejik ortaklık

Brexit sonrası Türkiye ve İngiltere özellikle savunma sanayii ve bölgesel güvenlik alanlarında bağlarını hızla geliştirdi ve derinleştirdi.

Nisan ayında Londra’da iki ülkenin dışişleri bakanları arasında imzalanan Stratejik Ortaklık Çerçeve Belgesi, NATO müttefiki de olan Türkiye ve İngiltere’nin küresel güvenlik konularında koordinasyonu artırmasını, savunma sanayii işbirliğini geliştirmeyi ve “terörle mücadele” gibi ortaklıklara odaklanmayı öngörüyor.

Türkiye, yerli muharip uçağı KAAN’ın geliştirilme sürecinde İngiltere ile önemli teknik destek ve motor teknolojisi transferi odaklı ortaklıklar yürüttü.

Bu süreç önemliydi çünkü Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi satın alması sonrası F-35 savaş uçağı programından çıkarılan Türkiye, milli muharip uçağı KAAN tamamen operasyonel hale gelene kadar hava kuvvetlerindeki teknolojik boşluğu, Eurofighter Typhoon jetleriyle kapatmayı hedefliyordu.

Türkiye’ye Eurofighter Typhoon savaş uçağı tedarik edilmesi sürecinde, Almanya’nın uzun süren vetosunun kaldırılmasında İngiltere’nin yürüttüğü yoğun diplomatik destek kritik rol oynadı.

Türkiye, Ekim 2025’te İngiltere ile 20 adet yeni nesil Eurofighter Typhoon savaş uçağının tedarikine yönelik resmi sözleşmeyi imzaladı.

25 Mart’ta Londra’da Millî Savunma Bakanı Yaşar Güler ve dönemin İngiltere Savunma Bakanı John Healey; bu uçakların idame, işletme ve bakımını garanti altına alan teknik ve lojistik destek sözleşmesine imza attı.

Anlaşma uyarınca İngiliz Kraliyet Hava Kuvvetleri (RAF), 10 Türk öğretmen pilota ve yaklaşık 100 bakım teknisyenine İngiltere’de kapsamlı eğitim verecek.

Eurofighter Typhoon savaş uçağının ana üretici ortaklardan BAE Systems şirketi, jetlerin Türk Hava Kuvvetleri envanterine girmesinden itibaren üç yıl boyunca kesintisiz teknik destek, yedek parça ve yüksek gerçeklikli eğitim simülatörleri sağlayacak.

Türkiye için üretilecek yeni Typhoon jetlerinin fabrikasyon süreci İngiltere ve ortak ülkelerde başladı, ilk uçakların 2030’da envantere girmesi planlanıyor.

Türk Hava Kuvvetleri için üretilecek Eurofighter jetlerinin son montaj işlemleri, İngiltere’nin Lancashire bölgesindeki Warton tesislerinde gerçekleştirilecek.

Türkiye ve İngiltere arasında özellikle TF-2000 hava savunma firkateyni gibi Türk Deniz Kuvvetleri’nin modernizasyon projeleri alanında da İngiliz savunma teknolojilerinin entegrasyonu ve ortak üretim alanlarında görüşmeleri hız kazandı.

İki ülke Karadeniz’in güvenliği, bölgesel istikrar ve NATO’nun Avrupa kanadının güçlendirilmesi amacıyla askeri koordinasyonu ve ortak tatbikat kapasitelerini artırdı.

Türkiye ve İngiltere’nin mevcut STA’nın genişletilmesine yönelik müzakereleri anlaşmayla noktalaması sonuçlanması, iki ülke arasında savunma sanayiini de olumlu etkileyebilir.

Stratejik Ortaklık Çerçeve Belgesi, iki ülkenin ilişkilerini geleneksel savunma sanayii sınırlarının ötesine taşıyarak yapay zeka, siber güvenlik ve kritik dijital altyapıların korunması gibi geleceğe yön veren alanlarda yapısal bir ortaklığa dönüştürmelerini de öngörüyor.

İngiltere Ulusal Siber Güvenlik Merkezi (NCSC) ile Türkiye’de Ocak 2025’te kurulan Siber Güvenlik Başkanlığı arasında doğrudan tehdit istihbaratı paylaşımı yapılıyor.