İskoçya’nın Rhynie köyü yakınlarındaki “Rhynie Chert” kaya yataklarında yürütülen fosil çalışmaları, bilim dünyasını şaşırtan bir gerçeği gün yüzüne çıkardı. Erken Devoniyen Dönemi’ne ait, büyük oranda kuvarstan oluşan bu tortul tabaka, karaya ayak basan ilk canlı formlarının kalıntılarını olağanüstü bir netlikte saklıyor.

Yaklaşık 400 ila 412 milyon yıl öncesine tarihlenen bu yataklarda incelenen “Prototaxites taiti” türü, son 165 yıldır çözülemeyen büyük bir sırrın kapısını araladı. Bilim insanları bugüne kadar bir düzineye yakın Prototaxites türü keşfetti. Ancak İskoçya’daki bulgular, bu dev yapıların evrim ağacındaki yerini saptamak için en önemli ipucunu verdi. Bu gizemli sülale, doğanın büyük ve karmaşık organizmalar inşa etmek için milyarlarca yıl önce giriştiği tamamen bağımsız bir deney olarak nitelendiriliyor.

Uzun yıllar boyunca bilim dünyasında kabul gören en güçlü teori, bu sütun şeklindeki organizmaların devasa birer mantar türü olduğu yönündeydi. Edinburg Üniversitesi ve İskoçya Ulusal Müzeleri uzmanlarının yaptığı yakın zamanlı ve kapsamlı araştırmalar ise bu tezi kökten değiştirdi. Moleküler Bitki Bilimleri Enstitüsü uzmanları, fosillerin yapısında mantar hücre duvarlarının temel maddesi olan kitine dair hiçbir ize rastlamadı. Üstelik bu canlıların, ne günümüzde yaşayan ne de nesli tükenmiş hiçbir mantar türünde benzeri bulunmayan çok tuhaf bir iç anatomik yapısı mevcut.

Moleküler analizler bitki seçeneğini de tamamen elediği için, bu yapıların hiçbir yaşayan soy bırakmadan tamamen ortadan kalkan, bağımsız olarak evrimleşmiş karmaşık ökaryotik bir canlı grubuna ait olduğu kesinleşti. Yeni ve daha net fosiller bulunmadığı sürece bu bağımsız evrimsel dalın tam olarak ne olduğunu isimlendirmek mümkün değil.

Ağaçlardan önce yeryüzüne hükmeden kuleler

Günümüzden 410 milyon yıl önce Dünya, hayal etmesi güç, tamamen farklı bir çehreye sahipti. Ne ayaklarımızın altına serilen yeşil çimenler vardı ne de başımızı kaldırdığımızda göğe uzanan ağaçlar. Ancak karasal ekosistemin bu ilk ve en büyük devleri, yaklaşık 8 metrelik devasa boylarıyla gökyüzüne doğru dimdik yükseliyor ve heybetiyle tüm manzaraya hakim oluyordu. Yaklaşık 420 milyon yıl önce, Geç Silüryen Dönemi’nde yeryüzünde boy gösteren bu yapılar, ancak kendilerinden 25 milyon yıl sonra evrimleşen ilk gerçek ağaçlar tarafından boyut olarak geride bırakıldı.

önemin aç eklembacaklıları için muazzam bir besin kaynağı oluşturan dev kuleler, o çağda adeta ağaçların üstlendiği rolü yerine getirmesine rağmen bitki krallığına da hiçbir şekilde uymuyor. Kısacası bu organizmalar, bugün bildiğimiz ve sınıflandırdığımız hiçbir canlı alemine ait görünmediği için evrenin sınıflandırılması en zor canlısı unvanını elinde tutmayı sürdürüyor.